Szanowni Państwo,
w nawiązaniu do zmian prawnych dotyczących zamówień publicznych, wprowadzonych ustawą o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r., poz. 1473), której przepisy zaczęły obowiązywać 5 października 2024 r. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej przekazało korespondencję dotyczącą potencjalnych ryzyk dla beneficjentów projektów unijnych związanych z udzielaniem zamówień publicznych na usługi lub dostawy związane z usuwaniem skutków powodzi w okresie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie przepisów (tj. od 5 października 2024 r. do 4 kwietnia 2025 r.).
W przedmiotowej korespondencji czytamy:
Ustawa powodziowa wyłącza stosowanie ustawy PZP do udzielania zamówień publicznych na usługi lub dostawy związane z usuwaniem skutków powodzi w okresie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie przepisów (tj. od 5 października 2024 r. do 4 kwietnia 2025 r.). Możliwość niestosowania ustawy PZP dotyczy zamówień bez względu na ich wartość, a zatem również zamówień powyżej progów unijnych, które to zamówienia powinny być realizowane zgodnie z zasadami wynikającymi z dyrektyw UE w zakresie zamówień publicznych. Dyrektywy te zawierają precyzyjny katalog wyłączeń, których prawodawstwo krajowe Państw Członkowskich nie może rozszerzać. Mając na uwadze, że część środków przeznaczonych na zwalczanie skutków powodzi będzie pochodzić z budżetu UE, należy się spodziewać, że wszystkie przypadki pominięcia procedur PZP w przypadku zamówień powyżej progów unijnych będą podlegać wnikliwej kontroli służb audytowych KE i mogą skutkować korektami finansowymi w projektach.
Doświadczenia z okresu pandemii COVID-19 wskazują, że Komisja z dużą niechęcią podchodzi do wszelkich odstępstw od stosowania procedur konkurencyjnych w zamówieniach publicznych, nawet w sytuacjach o tak nadzwyczajnym charakterze jak pandemia COVID-19. Z Komunikatu Komisji „Wytyczne Komisji Europejskiej w sprawie stosowania ram dotyczących zamówień publicznych w sytuacji nadzwyczajnej związanej z kryzysem wywołanym epidemią COVID-19” (Dz. Urz. UE 2020/C 108 I/01) jasno wynika, że w opinii Komisji, dyrektywy unijne dotyczące zamówień (a co za tym idzie również prawodawstwo krajowe) zawierają mechanizmy zapewniające wystarczającą elastyczność przy udzielaniu zamówień w sytuacjach nadzwyczajnych. W swoim komunikacie Komisja zwraca uwagę na istniejące już przepisy, które umożliwiają skrócenie terminów udzielania zamówień w sytuacjach pilnej konieczności, jak również udzielenia zamówienia w procedurze negocjacyjnej bez uprzedniej publikacji w przypadkach wyjątkowo pilnej konieczności.
Wydaje się, że Urząd Zamówień Publicznych podziela ten pogląd w zamieszczonej na swojej stronie internetowej opinii prawnej „Dopuszczalność udzielenia zamówienia w trybie negocjacji bez ogłoszenia oraz w trybie z wolnej ręki w związku z wystąpieniem powodzi”. UZP przytacza procedury uregulowane w polskiej ustawie PZP, zapewniające elastyczność w udzielaniu zamówień, takie jak: tryb negocjacji bez ogłoszenia oraz tryb zamówienia z wolnej ręki. W swojej opinii UZP wyjaśnia, w jakich sytuacjach można skorzystać z tych niekonkurencyjnych trybów udzielania zamówień i jednocześnie podkreśla, że przesłanki warunkujące możliwość skorzystania z tych trybów nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej.
Ponadto, należy również zwrócić uwagę na dotychczasowe doświadczenia z audytów KE dotyczących projektów „covidowych”, w ramach których audytorzy kwestionowali prawidłowość zamówień udzielanych z pominięciem procedur konkurencyjnych.
Mając na uwadze powyższe, w opinii IK UP, w ramach programów polityki spójności należy z dużą ostrożnością podchodzić do ewentualnego stosowania wyłączeń od PZP wprowadzonych ustawą powodziową, uwzględniając związane z tym bardzo wysokie ryzyko audytowe.
