W dniach 16-18 września 2026 r. przedstawiciele Zespołów ds. rewitalizacji z całej Polski spotkali się na wizycie studyjnej na Mazowszu, zorganizowanej w ramach projektu „Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0”. Celem spotkania była wymiana doświadczeń, poznanie dobrych praktyk oraz poszukiwanie inspiracji do skutecznego programowania i wdrażania działań rewitalizacyjnych.
Program był bardzo intensywny i pozwolił spojrzeć na rewitalizację z różnych perspektyw – od przestrzeni publicznych i polityki mieszkaniowej, przez dziedzictwo kulturowe, aż po działania społeczne i lokalną współpracę.
16.09. Warszawa i Wołomin
Pierwszy dzień rozpoczęliśmy od wizyty na Kopcu Powstania Warszawskiego i zwiedzania Parku Akcji „Burza”.
Kopiec Powstania Warszawskiego to wysypisko gruzu Warszawy zburzonej podczas II wojny światowej. Użytkowany do połowy lat 60. XX wieku, stał się sztucznym wzniesieniem
o wysokości 40 metrów. W 2004 r., czyli w 60. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, podjęto decyzję o rozpoczęciu prac i nadaniu nazwy „Kopiec Powstania Warszawskiego”. Uporządkowano szczyt kopca, ustawiono na nim kilkumetrowej wysokości symbol Polski Walczącej. Obecny wygląd kopiec zawdzięcza zakończonej w 2023 roku rewitalizacji,
w ramach której utworzono park Akcji „Burza”. Pojawiły się metalowe kładki zatopione w zieleni i ciekawą ekspozycję poświęcona historii kopca i Warszawy.
Można powiedzieć, że jest obszar trzykrotnie odzyskany:
- symbolicznie – kopiec powstały na gruzach Warszawy, od 1994 r. na szycie Kopca stoi pomnik – znak Polski Walczącej,
- jako obszar odzyskany przez przyrodę – rośliny pionierskie z niewielką ingerencją ludzi stworzyły tu dziki „las”,
- jako teren rekreacyjny Kopiec odzyskali mieszkańcy okolicy, choć przez lata pozostawał miejscem nieodstępnym i niebezpiecznym.
Kolejnym punktem programu była wizyta w Art.House na Targówku.
#TuMieszkaKultura
Art.Hause Kołowa to nowa, działająca od 2020 r., przestrzeń kulturalno-sportowo-rekreacyjna na mapie warszawskiego Targówka Mieszkaniowego. Miejsce to powstało w ścisłej współpracy urzędników z mieszkańcami dzielnicy, którzy w ankiecie współdecydowali o kierunkach przyszłych działań. Celem inicjatywy była i jest integracja lokalnej społeczność i realne wspieranie mieszkańców dzielnicy w rozwijaniu pasji, umiejętności i zainteresowań. Liczący ponad 32 tys. m² kompleks, to doskonała przestrzeń dla aktywności zarówno sportowych jak i kulturalnych. Są tu boiska, pumptruck z zapleczem socjalnym, budynek z pomieszczeniami na sale warsztatowe oraz kawiarnia, sklep i nowoczesna infrastruktura wydarzeń plenerowych.
Następnie odwiedziliśmy Wołomin, gdzie podczas spaceru po obszarze rewitalizacji poznawaliśmy lokalne działania i rozwiązania. Ważnym punktem wizyty w Wołominie było spotkanie z przedstawicielami instytucjami zaangażowanych w działania rewitalizacyjne w Centrum Aktywności Wołomin Stara Elektrownia. W CAW Wołomin działają m.in. Wołomiński UniwersytetTrzeciego Wieku,Wołomiński Uniwersytet Dziecięcy i Telewizja Informacyjna Wołomin TV – lokalne źródło informacji, reportaży i spotkań z mieszkańcami gminy Wołomin i jej okolic. CAW jest przykładem udanej metamorfozy przestrzennej w mieście. Budynek i teren starej elektrowni po rewitalizacji zdobył nagrodę w ogólnopolskim konkursie „Modernizacja Roku”.
Miasto realizuje działania rewitalizacyjne na podstawie GPR na lata 2025-2030 z perspektywą do 2035 roku. Wyznaczono specjalne obszary, w tym rejon ul. Warszawskiej, dla którego obowiązuje miejscowy plan rewitalizacji, a także ustanowiono specjalną Strefę Rewitalizacji. Prowadzone są m.in. projekty społeczne, np. „Wołomin Odnowa”, obejmujące aktywizację mieszkańców, warsztaty, konsultacje społeczne oraz wydarzenia lokalne.
17.09. Michałowice, Żyrardów i Żelazowa Wola
Drugi dzień wizyty był okazją do poznania doświadczeń gminy Michałowice, w tym planów związanych z konkursem architektonicznym i opracowaniem Miejscowego Planu Rewitalizacji.
W Żyrardowie poznaliśmy efekty prowadzonej rewitalizacji, odbyliśmy spacer po obszarze rewitalizacji. Obszar rewitalizacji w Żyrardowie obejmuje centralną część miasta, w tym unikatową, XIX-wieczną osadę fabryczną będącą pomnikiem historii, a także przyległą zabudowę kamienicową, blokową i jednorodzinną. Podstawą wyznaczenia obszaru była koncentracja negatywnych zjawisk społecznych, gospodarczych i technicznych. Miasto sukcesywnie przeprowadza remonty historycznych budynków mieszkalnych, rewaloryzację obiektów takich jak dawna Ochronka czy Kantor. Przed spacerem studyjnym spotkaliśmy się z włodarzami miejskimi w Resursie.
Resursa, to dawnej (XIX w.) placówka kulturalna urządzoną na wzór klubów angielskich, przeznaczona dla lokalnej elity. Po przeprowadzonej rewaloryzacji obiekt odzyskał dawną świetność i na nowo tętni życiem kulturalnym, obecnie pełni funkcje kulturalne i społeczne. W budynku znajdują się sale konferencyjne i wystawiennicze. W Resursie ma swoją siedzibę Centrum Informacji Turystycznej i Kulturalnej.
W Żyrardowie odwiedziliśmy też Muzeum Lniarstwa.
Muzeum Lniarstwa prezentuje tradycje Żyrardowa sięgające 1829 roku, które związane są z rozwojem najpotężniejszego w Europie ośrodka przemysłu lniarskiego – Fabryki Wyrobów Lnianych. Monumentalne, postindustrialne przestrzenie Muzeum Lniarstwa wyróżniają się surową formą, ukazując realizm fabryki z lat 80-tych. Muzeum to swoistego rodzaju hołd oddany robotnikom pracującym w żyrardowskich zakładach i ich ciężkiej pracy. To miejsce, które zatrzymało okruchy świetności dawnej fabryki i służyć będzie przyszłym pokoleniom, jak nić łącząca przeszłość z teraźniejszością i przyszłością.
Drugi dzień wizyty zakończyliśmy wizytą w Żelazowej Woli i zwiedzaniem domu urodzenia Fryderyka Chopina oraz otaczającego go parku.
18.09. Warszawa – dzień dobrych praktyk
Ostatni dzień poświęcony był warszawskim doświadczeniom rewitalizacyjnym.
Gminny Program Rewitalizacji m. st. Warszawy do roku 2030 to działania dające impuls do rozwoju prawej strony Warszawy: Pragi-Północ, Pragi-Południe, Targówka.
Rewitalizacja Pragi-Północ to wielomiliardowy proces odnowy miejskiej, który ma na celu modernizację dziesiątek zabytkowych, kompletnie zdegradowanych kamienic, ulic i przestrzeni publicznych. Równolegle z inwestycjami infrastrukturalnymi prowadzone są działania zaradcze przeciwko wykluczeniu społecznemu i przestępczości w zdegradowanych kwartałach. Odnawiane są unikatowe obiekty historyczne. Wiele remontowanych budynków zyskuje brakującą kanalizację, centralne ogrzewanie oraz windy, a lokale adaptowane są na cele mieszkaniowe, społeczne i kulturalne. Największym problemem technicznym i społecznym jest konieczność tymczasowego lub stałego wykwaterowywania mieszkańców na czas głębokich remontów, przy jednoczesnym niedoborze lokali zamiennych w dzielnicy.
Podczas spaceru odwiedziliśmy m.in. Centrum Rewitalizacji, gdzie rozmawialiśmy m.in. o polityce mieszkaniowej na obszarze rewitalizacji oraz Spółdzielnię Socjalną 4SMART.
Na zakończenie wizyty studyjnej wzięliśmy udział w jednej sesji Ogólnopolskiej Konferencji „Specjalna Strefa Rewitalizacji w teorii i praktyce”, która odbywała się w ramach trwających w dniach 18-19 września Warszawskich Dni Rewitalizacji.
Trzy dni spotkań, rozmów i obserwacji pokazały, jak różnorodne mogą być drogi prowadzące do skutecznej rewitalizacji. To przede wszystkim ludzie, współpraca, lokalne potrzeby i konsekwentne działanie decydują o tym, czy zmiany w przestrzeni przekładają się na realną poprawę jakości życia mieszkańców.
Dziękujemy organizatorom za możliwość poznania mazowieckich doświadczeń oraz wszystkim uczestnikom za inspirujące rozmowy i wymianę doświadczeń!
„Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0” – uczymy się od siebie, by skuteczniej zmieniać nasze miasta i gminy.
#RegionyRewitalizacji #Rewitalizacja #Mazowsze #DobrePraktyki #WizytaStudyjna #WymianaDoświadczeń #Samorząd #RozwójLokalny
